ปัจจุบันการ “เกษียณ” ไม่จำเป็นต้องรอถึงวัย 60 ปีอีกต่อไป บางคนถูก “lay off” หรือเลิกจ้าง แต่อีกหลายคน ก็เลือกวางแผน “เกษียณเร็ว” ตั้งแต่อายุ 45 ปี เพื่อมีเวลาใช้ชีวิตอย่างที่ฝันไว้ แต่เมื่อถึงจุดเปลี่ยนนี้ คำถามสำคัญคือ “เกษียณแล้วจะทำอะไรต่อไป?”
ผู้เชี่ยวชาญด้านการวางแผนการเงินชี้ว่า การเกษียณเร็วไม่ใช่การหยุดทำงานโดยสิ้นเชิง แต่คือการปรับเปลี่ยนบทบาทชีวิตให้สมดุลระหว่างรายได้ สุขภาพ และความสุขส่วนตัว หากเกษียณตอนอายุ 45 ปี ทางเลือกที่น่าสนใจมีหลายด้าน ได้แก่
1.เริ่มต้นธุรกิจขนาดเล็ก (SMEs หรือออนไลน์)
ในวัย 45 ถือว่ายังมีพลังงานและเครือข่ายมากพอ หลายคนเลือกใช้ประสบการณ์จากการทำงานเดิมมาต่อยอดเป็นธุรกิจส่วนตัว ไม่ว่าจะเป็นร้านอาหาร ร้านกาแฟ ธุรกิจออนไลน์ หรือการลงทุนอสังหาริมทรัพย์
2.ทำงานที่รัก หรือสายงานอิสระ (Passion Career)
บางคนอาจผันตัวมาเป็นนักเขียน ที่ปรึกษา วิทยากร โค้ช หรืองานสร้างสรรค์ เช่น งานศิลปะ ดนตรี หรือทำ YouTube/Podcast ที่สะท้อนความถนัดและความสนใจ
3.ลงทุนเพื่อกระแสเงินสดระยะยาว
การลงทุนในหุ้น กองทุนรวม ตราสารหนี้ หรืออสังหาริมทรัพย์เพื่อปล่อยเช่า เป็นอีกทางเลือกในการสร้างรายได้แบบไม่ต้องทำงานหนัก
4.ทำงานเพื่อสังคมและจิตอาสา
เกษียณเร็วไม่จำเป็นต้องคิดถึงเงินอย่างเดียว หลายคนเลือกอุทิศเวลาให้กับงานเพื่อสังคม เช่น สอนหนังสือเด็กด้อยโอกาส ร่วมงาน NGO หรือโครงการพัฒนาชุมชน
5.ทำงานเพื่อความสุข
บางคนอาจจะยังรู้สึกว่ามีไฟในการทำงานอยู่ การเลือกที่จะทำงานต่อแต่เปลี่ยนรูปแบบการทำงานก็เป็นอีกทางเลือกที่น่าสนใจ โดยเน้นการทำงานที่ไม่ต้องแบกรับความเครียดสูง เน้นเรื่องความสุขมากกว่ารายได้ เช่น การเป็นที่ปรึกษา (Consultant) ให้กับบริษัทที่เคยทำงานอยู่ การทำงานเป็นฟรีแลนซ์ในสาขาที่ตัวเองถนัด หรือการทำงานที่เกี่ยวข้องกับงานอดิเรก เช่น การเป็นครูสอนโยคะ ครูสอนทำขนม หรือการเปิดคลาสสอนถ่ายรูป
6.พักผ่อนและท่องเที่ยว
เมื่อถึงวัย 45 ปี หลายคนอาจรู้สึกเหนื่อยล้าจากการทำงานมานาน การเลือกที่จะพักผ่อนอย่างเต็มที่จึงเป็นตัวเลือกที่น่าสนใจ เริ่มจากการพักผ่อนอยู่กับบ้าน ดูแลตัวเอง ทำกิจกรรมที่ชอบ เช่น อ่านหนังสือ ทำอาหาร หรือปลูกต้นไม้ และเมื่อรู้สึกพร้อมแล้ว การออกเดินทางท่องเที่ยวก็เป็นอีกหนึ่งสิ่งที่ช่วยเปิดประสบการณ์ใหม่ ๆ ได้ ไม่ว่าจะเป็นการเที่ยวในประเทศหรือต่างประเทศ การท่องเที่ยวแบบแบ็คแพ็คเกอร์ หรือการพักผ่อนแบบหรูหรา ล้วนแต่เป็นการเติมเต็มความสุขให้ชีวิตหลังเกษียณได้เป็นอย่างดี
7.ดูแลสุขภาพและพัฒนาตนเอง
วัย 45 ยังเป็นช่วงที่ร่างกายฟื้นฟูได้ดี การให้ความสำคัญกับการออกกำลังกาย โภชนาการ และการเรียนรู้ทักษะใหม่ ๆ จะช่วยให้ชีวิตหลังเกษียณยืนยาวและมีคุณภาพ
นักวิเคราะห์ยังเตือนด้วยว่า “การเกษียณเร็ว” ต้องอาศัยการวางแผนการเงินที่รอบคอบ เช่น มีเงินเก็บสำรองไม่น้อยกว่า 25 เท่าของค่าใช้จ่ายต่อปี หรือต้องมีแหล่งรายได้ประจำที่มั่นคง ไม่เช่นนั้นอาจเผชิญปัญหาค่าใช้จ่ายในอนาคต โดยเฉพาะค่ารักษาพยาบาลที่มักเพิ่มขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น
นายพุทธพจน์ นนตรี ทนายความรู้ แนะนำว่า แม้การเกษียณอายุก่อนอายุ 60 ปีลูกจ้างก็ยังมีสิทธิเรียกร้องให้นายจ้างจ่ายค่าชดเชยตามกฎหมายได้ตาม พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน ถ้านายจ้างหรือข้อตกลงระหว่างนายจ้างกับลูกต้างกำหนดอายุการเกษียณไว้
1. การเกษียณตามข้อตกลงหรือข้อบังคับถือเป็นการเลิกจ้างตามกฎหมาย
ตามมาตรา 118/1 แห่งกฎหมายคุ้มครองแรงงาน การเกษียณอายุตามที่ตกลงกันหรือตามที่นายจ้างกำหนดถือเป็นการเลิกจ้างตามกฎหมาย
เมื่อเป็นการเลิกจ้าง ลูกจ้างย่อมมีสิทธิรับค่าชดเชยตามระยะเวลาในการทำงาน (Severance Pay) ในกรณีนี้เช่นเดียวกับกรณีเลิกจ้างทั่วไป
2. ถ้าไม่กำหนดอายุเกษียณไว้ กฎหมายให้เกษียณได้ตอน 60 ปี
กรณีที่ข้อบังคับหรือข้อตกลงระหว่างลูกจ้างกับนายจ้างไม่ได้กำหนดอายุเกษียณไว้ พนักงานที่อายุครบ 60 ปีมีสิทธิแจ้งความจำนงขอเกษียณอายุกับนายจ้างเพื่อให้มีผลเป็นการเกษียณอายุเมื่อครบ 30 วันนับจากวันที่แจ้ง เมื่อครบ 30 วันแล้ว ลูกจ้างก็มีสิทธิได้รับค่าชดเชยตามกฎหมายได้ทันที
3. นายจ้างที่กำหนดให้เกษียณได้ก่อนอายุ 60 ปียังมีหน้าที่ต้องจ่ายค่าชดเชยตามกฎหมาย
กรณีที่ข้อบังคับหรือข้อตกลงระหว่างลูกจ้างกับนายจ้างกำหนดอายุเกษียณไว้ก่อนอายุ 60 ปี เช่น 45 ปี เป็นต้น เมื่อลูกจ้างทำงานจนอายุครบ 45 ปีแล้ว ย่อมต้องเกษียณอายุและออกจากงานโดยอัตโนมัติ จึงถือเป็นการเลิกจ้างตามมาตรา 118/1 ลูกจ้างจึงมีสิทธิได้รับค่าชดเชยตามกฎหมายเช่นเดียวกับการเลิกจ้างทั่วไป
4. การเกษียณอายุก่อนกำหนดโดยลูกจ้างลาออกเอง “โดยสมัครใจ” ไม่ถือเป็นการเลิกจ้าง
กรณีนายจ้างต้องการลดขนาดองค์กรลงด้วยการให้ลูกจ้าง “สมัครใจลาออก” ตามโครงการเกษียณอายุก่อนกำหนดหรือเมื่อครบอายุตามที่กำหนด (voluntary early retirement) กรณีนี้ไม่ใช่การเลิกจ้างตามกฎหมาย แต่เป็นการสมัครใจลาออก ลูกจ้างไม่มีสิทธิได้รับค่าชดเชยตามกฎหมายและนายจ้างไม่มีหน้าที่ต้องจ่ายค่าชดเชย
เช่น บจก. ABC อยากลดจำนวนพนักงาน จึงเปิดโครงการสมัครใจเกษียณอายุก่อนกำหนดสำหรับลูกจ้างที่มีอายุ 45 ปีขึ้นไปโดยจะให้ผลตอบแทนพิเศษ ดังนี้ ถือเป็นการสมัครใจลาออก ไม่ถือเป็นการเลิกจ้างตามกฎหมาย ลูกจ้างไม่มีสิทธิได้รับค่าชดเชย แต่มีสิทธิได้รับผลประโยชน์ตามข้อตกลงตามโครงการแทน
ถ้าโครงการเกษียณอายุระบุไว้เป็นพิเศษว่า ให้ผลตอบแทนตามโครงการถือเป็น “ส่วนหนึ่งของค่าชดเชยตามกฎหมาย” ดังนี้ ถ้าลูกจ้างได้รับผลตอบแทนน้อยกว่าค่าชดเชยตามอัตราที่กฎหมายกำหนด ลูกจ้างมีสิทธิได้รับเงินเพิ่ม แต่ถ้าได้รับมากกว่าอัตราที่กฎหมายกำหนดแล้ว นายจ้างไม่ต้องจ่ายเงินเพิ่ม (ฎีกาที่ 6966/2542)
5. อัตราค่าชดเชยตามกฎหมาย
ตามมาตรา 118 วรรคหนึ่ง พนักงานมีสิทธิได้รับค่าชดเชยขั้นต่ำดังนี้
ก) หากทำงานติดต่อกันมาแล้วครบ 120 วันแต่ไม่ครบ 1 ปี มีสิทธิได้รับค่าชดเชยเท่ากับเงินเดือนอัตราสุดท้าย 30 วัน
ข) หากทำงานติดต่อกันมาแล้วครบ 1 ปีแต่ไม่ครบ 3 ปี มีสิทธิได้รับค่าชดเชยเท่ากับเงินเดือนอัตราสุดท้าย 90 วัน
ค) หากทำงานติดต่อกันมาแล้วครบ 3 ปีแต่ไม่ครบ 6 ปี มีสิทธิได้รับค่าชดเชยเท่ากับเงินเดือนอัตราสุดท้าย 180 วัน
ง) หากทำงานติดต่อกันมาแล้วครบ 6 ปีแต่ไม่ครบ 10 ปี มีสิทธิได้รับค่าชดเชยเท่ากับเงินเดือนอัตราสุดท้าย 240 วัน
จ) หากทำงานติดต่อกันมาแล้วครบ 10 ปีแต่ไม่ครบ 20 ปี มีสิทธิได้รับค่าชดเชยเท่ากับเงินเดือนอัตราสุดท้าย 300 วัน
ฉ) หากทำงานติดต่อกันมาแล้วครบ 20 ปีขึ้นไป มีสิทธิได้รับค่าชดเชยเท่ากับเงินเดือนอัตราสุดท้าย 400 วัน
6. ไม่จ่ายค่าชดเชยมีโทษตามกฎหมาย
นายจ้างที่ไม่จ่ายชดเชยตามกฎหมายมีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตามมาตรา 144 แห่ง พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน
7. เจอนายจ้างที่ไม่จ่ายค่าชดเชยให้หรือให้ไม่ครบควรทำอย่างไร
ลูกจ้างที่เจอนายจ้างไม่จ่ายค่าชดเชยหรือจายให้ไม่ครบตามกฎหมายสามารถปรึกษา “พนักงานตรวจแรงงาน” ได้ แต่ต้องเผื่อใจไว้ด้วยเพราะเจ้าหน้าที่มีกำลังคนน้อย และคดีทำนองนี้มีจำนวนมาก
แต่หากอยากให้คดีเป็นไปตามสิทธิของท่านโดยเร็ว แนะนำว่าให้ปรึกษาทนายความที่มีประสบการณ์ก่อนเพื่อขอคำแนะนำเบื้องต้นและว่าจ้างให้ทำคดีให้ครับ
8. สรุป
หากข้อบังคับหรือข้อตกลงกำหนดอายุเกษียณไว้ เมื่อลูกจ้างเกษียณครบกำหนด กฎหมายถือเป็นการเลิกจ้าง ลูกจ้างมีสิทธิได้รับค่าชดเชย แต่หากเป็นการเกษียณตามโครงการสมัครใจเกษียณ ถือเป็นการลาออกโดยสมัครใจ ลูกจ้างจะไม่มีสิทธิได้รับค่าชดเชยตามกฎหมาย
สุดท้ายแล้ว การเกษียณตอนอายุ 45 จึงไม่ใช่การหยุด แต่เป็น “การเริ่มต้นใหม่” ที่ให้โอกาสได้เลือกใช้ชีวิตอย่างที่ต้องการ คำถามคือ…คุณเตรียมพร้อมไว้หรือยัง?
