ทั้งนี้ ภาษีเงินได้ (ภ.ง.ด.) สำหรับบุคคลธรรมดา มี 5 ประเภท คือ

• ภ.ง.ด. 90 คือ แบบแสดงรายการภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา สําหรับผู้มีเงินได้กรณีทั่วไป (ได้รับเงินเดือนจากการทำงานและมีรายได้อื่น ๆ ด้วย)
• ภ.ง.ด. 91 คือ แบบแสดงรายการภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา สําหรับผู้มีเงินได้จากการจ้างแรงงานตามมาตรา 40(1) ประเภทเดียว
• ภ.ง.ด. 93 คือ แบบแสดงรายการภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาสำหรับใช้ยื่นก่อนถึงกำหนดเวลายื่นแบบแสดงรายการภาษี
• ภ.ง.ด. 94 คือ แบบแสดงรายการภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาครึ่งปี สำหรับผู้มีเงินได้ตามมาตรา 40 (5) (6) (7) (8) แห่งประมวลรัษฎากร
• ภ.ง.ด. 95 คือ แบบแสดงรายการภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา สำหรับผู้ได้รับสิทธิลดอัตราภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา

1. บุคคลธรรมดา
2. ห้างหุ้นส่วนสามัญหรือคณะบุคคลที่มิใช่นิติบุคคล
3. ผู้ถึงแก่ความตายระหว่างปีภาษี
4. กองมรดกที่ยังไม่ได้แบ่ง
5. วิสาหกิจชุมชน ตามกฎหมายว่าด้วยการส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน เฉพาะที่เป็นห้างหุ้นส่วนสามัญ หรือคณะบุคคลที่มิใช่นิติบุคคล

การยื่นภาษี คือการแจ้งรายได้ ค่าใช้จ่าย และค่าลดหย่อนให้สรรพากรตรวจสอบ ถึงแม้บางคนจะมีรายได้น้อยจนไม่ถึงเกณฑ์เสียภาษี แต่หากเข้าเงื่อนไขขั้นต่ำที่กฎหมายกำหนด ก็ยังต้องยื่นแบบแสดงรายได้ให้สรรพากรทราบอยู่ดี

โดยผลลัพธ์หลังยื่นภาษีอาจเกิดขึ้นได้ 3 แบบ คือ

1. ยื่นภาษีแต่ไม่ต้องเสียภาษี : เช่น ผู้ที่มีรายได้สุทธิไม่เกิน 150,000 บาท หรือมีรายได้สูงกว่านี้แต่มีรายการลดหย่อนจำนวนมากจนทำให้ภาษีสุทธิเป็นศูนย์

2. ยื่นภาษีแล้วได้คืนภาษี : กรณีนี้มักเกิดกับคนที่ถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายไว้หลายรายการ และเมื่อรวมค่าลดหย่อนต่าง ๆ แล้ว พบว่าภาษีที่ควรเสียจริงต่ำกว่าส่วนที่ถูกหักไปก่อนหน้า จึงสามารถขอคืนได้

3. ยื่นภาษีแล้วต้องชำระเพิ่ม : คือผู้ที่มีรายได้สุทธิสูง และมีค่าลดหย่อนไม่เพียงพอ ทำให้ยังมีภาษีต้องชำระเพิ่มเติมหลังคำนวณ

          หลังจากทำความเข้าใจพื้นฐานเกี่ยวกับภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาแล้ว มาดูกันต่อว่า อัตราภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาประจำปี 2568 เป็นอย่างไร

          ในการคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา จำเป็นต้องคำนวณหา “เงินได้สุทธิ” ซึ่งมีสุตรดังนี้

          รวบรวมรายได้จากทุกช่องทางตลอดทั้งปี โดยแยกประเภทของเงินได้ให้ชัดเจน เนื่องจากเงินได้แต่ละประเภทมีอัตราการหักค่าใช้จ่ายที่แตกต่างกัน

          หลังจากแยกประเภทเงินได้แล้ว ให้นำรายได้แต่ละประเภทไปหักค่าใช้จ่ายตามที่กฎหมายกำหนด โดยค่าใช้จ่ายในแต่ละประเภทมีทั้ง

• แบบเหมา เช่น เงินเดือน 40 (1) หรือเงินจากตำแหน่งหน้าที่ 40 (2) หักได้ 50% แต่ไม่เกิน 100,000 บาท
• แบบตามจริง สำหรับบางอาชีพ เช่น แพทย์ ทนายความ หรือผู้รับเหมาก่อสร้าง

เมื่อหักค่าใช้จ่ายเรียบร้อยแล้ว จะได้ “เงินได้หลังหักค่าใช้จ่าย” ของแต่ละประเภท

          เมื่อหักค่าลดหย่อนทั้งหมดแล้ว จะได้ “เงินได้สุทธิ” ซึ่งจะถูกนำไปคำนวณภาษีตามอัตราขั้นบันได

          ชมพู่ เป็นมนุษย์เงินเดือน มีรายได้จากเงินเดือนตลอดทั้งปีรวม 600,000 บาท มีเบี้ยเลี้ยงและโบนัส รวม 50,000 บาท ได้รับเงินปันผลจากหุ้นและกองทุนรวม 30,000 บาท

ค่าลดหย่อนมีดังนี้ : ประกันสังคม 9,000 บาท / เบี้ยประกันชีวิต 30,000 บาท / เบี้ยประกันสุขภาพ 20,000 บาท / ซื้อกองทุนรวม RMF 10,000 บาท / ใช้สิทธิ Easy e-Reciept 20,000 บาท / บริจาคเงินให้โรงพยาบาล 3,000 บาท และมีบุตร 1 คน อายุ 5 ขวบ

คำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ได้ดังนี้

1. รวมรายได้ทั้งหมด

เงินเดือน 600,000 + เบี้ยเลี้ยง-โบนัส 50,000 + เงินปันผล 30,000 = 680,000 บาท

2. หักค่าใช้จ่ายตามประเภทเงินได้

• เงินได้ 40 (1) จากเงินเดือน สามารถหักค่าใช้จ่าย 50% แต่ไม่เกิน 100,000 บาท
• เงินได้ 40 (4) จากเงินปันผล ไม่สามารถหักค่าใช้จ่ายได้

ดังนั้นจึงเหลือ 680,000-100,000 = 580,000 บาท

3. หักค่าลดหย่อนที่มี

นำเงินได้จากข้อ 2 (580,000 บาท) มาหักค่าลดหย่อนทั้งหมด

• หักค่าลดหย่อนส่วนตัว 60,000
• ประกันสังคม 9,000 บาท
• เบี้ยประกันชีวิต 30,000 บาท
• เบี้ยประกันสุขภาพ 20,000 บาท
• ซื้อกองทุนรวม RMF 10,000 บาท
• ใช้สิทธิ Easy e-Reciept 20,000 บาท
• บริจาคเงินให้โรงพยาบาล 3,000 บาท (ลดหย่อนภาษีได้ 2 เท่า จึงหักลดได้ 6,000 บาท)
• ค่าลดหย่อนบุตร 30,000 บาท

คำนวณเงินได้สุทธิได้ดังนี้ 580,000-60,000- 9,000-30,000-20,000-10,000-20,000-6,000-30,000 = 395,000 บาท

4. คำนวณภาษีตามขั้นบันได

นำตัวเลขเงินได้สุทธิ 395,000 บาท มาคำนวณภาษีตามขั้นบันได โดยฐานภาษีของชมพู่จะอยู่ในขั้นที่ 3 คือ เงินได้สุทธิ 300,001-500,000 บาท เสียภาษี 10%

• เงินได้สุทธิ 150,000 บาทแรก ได้รับการยกเว้นภาษี จึงคงเหลือส่วนที่ต้องเสียภาษีอยู่ที่ (395,000-150,000) = 245,000 บาท
• เงินได้สุทธิอีก 150,000 บาทต่อมา เสียภาษี 5% เท่ากับ 7,500 บาท และยังเหลือเงินที่ต้องนำไปคำนวณภาษีเท่ากับ (245,000-150,000) = 95,000 บาท
• เงินได้สุทธิส่วนที่เหลือ คือ 95,000 บาท เสียภาษี 10% เท่ากับ 9,500 บาท
• รวมแล้วชมพู่ต้องเสียภาษี 7,500+9,500 = 17,000 บาท

          รายได้บางประเภทสามารถเลือกหักค่าใช้จ่ายแบบเหมา หรือหักค่าใช้จ่ายตามจริงได้ ซึ่งเราควรพิจารณาตามลักษณะรายได้และต้นทุนของตัวเอง ดังนี้

          คือการหักค่าใช้จ่ายตามอัตราที่กฎหมายกำหนดไว้ล่วงหน้า เช่น  แพทย์หักค่าใช้จ่าย 60% ของเงินได้ หรือเงินจากการค้าขาย/ธุรกิจบางประเภท หักค่าใช้จ่ายได้ 40-60% ของเงินได้

ตัวอย่าง : มีรายได้ทั้งปีรวม 1 ล้านบาท หากกฎหมายให้หักได้ 60% จะหักได้ 600,000 บาททันที

• ข้อดี : สะดวก ไม่ต้องทำบัญชี ไม่ต้องเก็บใบเสร็จ สามารถหักตามที่กฎหมายกำหนดได้เลย
• ข้อเสีย : รายได้บางประเภทมีเพดานจำกัด เช่น หักได้ 50% แต่ต้องไม่เกิน 100,000 บาท ดังนั้นคนที่มีรายได้สูง ๆ อาจจะรู้สึกว่าหักได้น้อย หรือสำหรับคนทำธุรกิจ ถ้ามีต้นทุนสูงจริง 70-80% แต่หักค่าใช้จ่ายตามกฎหมายได้แค่ 60% ก็จะรู้สึกไม่คุ้มค่า และทำให้เสียภาษีสูงขึ้น

          คือการหักค่าใช้จ่ายตามต้นทุนจริงที่จ่ายไป แต่ต้องมีหลักฐานพิสูจน์ เช่น ใบเสร็จรับเงิน ใบกำกับภาษี ใบเสร็จซื้ออุปกรณ์ วัตถุดิบ ฯลฯ

• ข้อดี : หักได้ตามต้นทุนที่แท้จริง ไม่ได้มีเพดานจำกัดเหมือนกับการหักแบบเหมา เช่น ถ้ามีค่าใช้จ่ายจริง 800,000 บาท ก็สามารถหักได้จริง 800,000 บาท และช่วยให้ประหยัดภาษีได้มากกว่า เหมาะกับผู้มีต้นทุนสูง เช่น ค่าอุปกรณ์ ค่าแรง ค่าวัตถุดิบ
• ข้อเสีย : ต้องเก็บเอกสารทุกแผ่น เพื่อรวมยอดและให้สรรพากรตรวจสอบอย่างละเอียด หากเอกสารไม่ครบ สรรพากรอาจไม่ยอมรับเป็นค่าใช้จ่าย นอกจากนี้ บางรายการแม้จะจ่ายจริง แต่ไม่เข้าเกณฑ์ค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวกับการหารายได้ อาจหักไม่ได้

ดังนั้น จะเลือกหักค่าใช้จ่ายแบบไหน ให้ทดลองคำนวณดูทั้ง 2 แบบแล้วเปรียบเทียบว่าแบบไหนช่วยประหยัดภาษีได้มากกว่ากัน แต่หากเลือกหักตามจริงต้องระวังเรื่องเอกสารและเก็บหลักฐานครบถ้วน เพื่อป้องกันปัญหาเวลาตรวจสอบ

• ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
• TISCO My Goal Tax Planner
• ธนาคารกสิกรไทย