“นิ้วกลม” นามปากกาของ เอ๋ – สราวุธ เฮ้งสวัสดิ์ นักเขียน, ครีเอทีฟโฆษณา, พิธีกร และวิทยากรชาวไทยที่มีชื่อเสียง โดดเด่นด้วยงานเขียนแนวสร้างแรงบันดาลใจ การใช้ชีวิต ความสุข และการเดินทาง โพสต์ข้อความระบุว่า
เมื่อวานมีโอกาสพิเศษและวิเศษ ได้ร่วมโต๊ะสนทนากับผู้ใหญ่ท่านหนึ่งที่ผมอยากฟัง wisdom จากท่านมาเนิ่นนาน แต่ผู้อาวุโสท่านนี้เหมือนมังกรในกลีบเมฆ ไม่ปรากฏตัวในแสงไฟบ่อยนัก ซึ่งต้องขอขอบคุณทีมงานที่ชวนผมร่วมงานนี้ จึงมีโอกาสสนทนายาวนานเป็นครั้งแรก
คุณเสถียร เสถียรธรรมะ แห่งคาราบาวกรุ๊ป
ความน่าสนใจของ ‘พี่เถียร’ อยู่ที่ส่วนผสมและความเข้มข้นในชีวิต แกนิยามตัวเองว่าเป็นเด็กยากจน เรียนน้อย หนักเอาเบาสู้มาแต่เด็ก จุดเปลี่ยนสำคัญคือการเข้าป่าหลังเหตุการณ์ 6 ตุลา 19 ก่อนจะกลับเข้ามาในเมืองปี 2524 จากนั้นทำธุรกิจหลากหลาย เริ่มเป็นที่รู้จักจากโรงเบียร์เยอรมันตะวันแดง และที่เปรี้ยงปร้างคือเครื่องดื่มคาราบาวแดง จนตอนนี้เป็นนักธุรกิจระดับหลายหมื่นล้าน (เผลอๆ อาจจะแสนล้าน) ที่คงแทบไม่ต้องแนะนำอะไรเพิ่มเติม
สิ่งที่ผมสนใจไม่ใช่ตัวเลข ‘มูลค่า’ แต่ผมสนใจ ‘คุณค่า’ ที่คนผู้นั้นยึดถือ และเป็นเรื่องแปลกที่บุคคลที่มีเสน่ห์โดนใจผมมักเป็น ‘คนใหญ่’ ที่เรียบง่ายและติดดิน เจอแบบนี้ทีไรจะรู้สึกเหมือนเจอหีบสมบัติที่ถูกห่อไว้ด้วยผ้าดิบ เย้ายวนให้ไขกุญแจเข้าไป เพราะรู้ว่าในนั้นเต็มไปด้วย ‘ของมีค่า’
เรื่องธุรกิจนั้นเราสามารถเปิดฟังสัมภาษณ์ของพี่เถียรกันได้อยู่แล้ว จึงขออนุญาตเล่า ‘ผลึกความคิด’ ที่ผมเก็บสะสมมาได้จากโต๊ะอาหารเมื่วานนี้แทน
.
อย่างแรก, พี่เถียรบอกว่า ในชีวิตนี้หากย้อนกลับไปดูว่าทำธุรกิจสำเร็จได้ยังไง หรือมาอยู่ในจุดนี้ได้ยังไง จะพบว่ามีสิ่งสำคัญอย่างหนึ่งที่เขาทำมาตลอด นั่นคือ ช่วยเหลือเพื่อนฝูง เรื่องนี้ประกอบด้วยสององค์ประกอบใหญ่ ช่วยเหลือ+เพื่อนฝูง ผมคิดว่าพี่เถียรเป็นคนที่มีจิตใจเผื่อแผ่คนอื่น และให้ความสำคัญกับมิตรภาพ–สิ่งเหล่านี้ไม่ได้มีใน ‘สูตรการทำธุรกิจ’–“เวลาคุณช่วยเหลือคนไม่ต้องไปคิดซับซ้อน แต่แล้ววันหนึ่งคุณจะได้รับอะไรกลับมาเอง” คำสอนจากมังกรวัย 72 กะรัต
.
สอง, “จะทำอะไรต้องมีเป้าหมาย พอมีเป้าหมายคุณจะรู้วิธีการ เมื่อมีวิธีการแล้วให้มุ่งมั่นทำไปเรื่อยๆ อดทนและรอคอยให้เป็น” เพราะความสำเร็จก็เป็นเรื่องของจังหวะและโอกาสด้วย แต่ถ้าเรายังอยู่บนเส้นทางก็มีสิทธิ์ถึงเป้าหมายที่ตั้งไว้ และถ้าติดขัด อย่าเปลี่ยนเป้าหมาย ให้เปลี่ยนวิธีการ ที่สำคัญ, อย่าลืมเรียนรู้ไปตลอดระหว่างทาง แล้วคุณค่าจะเกิดขึ้นระหว่างทางนี่แหละ “สำหรับผมแล้ว ชีวิตคือขั้นตอนของการเรียนรู้” ผมฟังแล้วดูเหมือนเวลาพี่เถียรคิดโปรเจ็กต์ใหญ่ขึ้นมาไม่ว่าสำหรับตัวเอง ลูก หรือองค์กร ก็ใช้มันเพื่อการเรียนรู้ทั้งสิ้น
.
สาม, “ผมเชื่อเรื่องการเรียนรู้ตลอดชีวิต” เคล็ดลับเรื่องนี้คือเตือนตน เพราะคนที่สำเร็จแล้ว เป็นผู้นำใหญ่โต ประสบการณ์สูง บ่อยครั้งจะมั่นใจในตัวเอง และไม่มีใครกล้าเตือน ฉะนั้นต้องหมั่นทบทวนตัวเอง เตือนตัวเองให้ไม่ยึดติดกับความรู้เดิม แม้จะมั่นใจในความคิด แต่ก็เปิดรับข้อมูลใหม่ และพร้อมเปลี่ยนการตัดสินใจ มี wisdom หนึ่งที่ลึกซึ้งมากที่ผมคิดว่าเป็นรากลึกของนิสัยชอบเรียนรู้ของพี่เถียร นั่นคือความคิดว่า “ความถูกต้องเป็นเรื่องของเวลา” หมายความว่า สิ่งที่ถูกในอดีต อาจไม่ถูกแล้วในวันนี้ สิ่งนี้ช่วยหลายอย่าง ทั้งไม่ทำให้เรายึดมั่นในความคิดตัวเองมากเกินไป ลดอัตตาลง เปิดรับสิ่งใหม่อยู่เสมอ
.
สี่, “ศีลธรรมเป็นคำถามของกาลเวลา” พี่เถียรเล่าถึงวลีสั้นแต่กินความลึกและกว้างของกาเบรียล การ์เซีย มาเกซ โดยบอกว่า ถ้าคุณเข้าใจสิ่งนี้ คุณจะเข้าใจอะไรอีกหลายอย่าง ผมตีความว่า สิ่งที่เราเคยเชื่อว่าดี ถึงวันนึงมันอาจไม่ดีเหมือนเดิมในบริบทใหม่ เพราะเวลาเปลี่ยน พี่เถียรเคยยกตัวอย่างเรื่องทาส แต่ก่อนเป็นเรื่องที่ทำได้ เดี๋ยวนี้เป็นเรื่องรับไม่ได้แล้ว เรื่องนี้ปรับใช้ได้อีกมากมาย เช่น การทำธุรกิจด้วยวิธีนึงอาจจะเวิร์กในอดีต แต่เวลาเปลี่ยนมันอาจไม่เวิร์กแล้ว กระทั่งความรักก็ยังได้ เราเคยคิดว่าคนนี้ดีเหลือเกิน ถึงวันนึงอาจไม่เหมือนเดิม และอื่นๆ อีกมากมาย ผมว่าเรื่องนี้ลึกซึ้งมาก แต่ถ้าพิจารณาลงไปลึกที่สุด มันคือความเป็นอนิจจัง ซึ่งทำให้เราปล่อยมือจากการยึดมั่นกับ ‘คำตอบในอดีต’ แล้วหันมามองเหตุปัจจัยที่เปลี่ยนไปในปัจจุบันตรงหน้า
.
ห้า, “เราไม่รู้หรอกว่าอะไรคือทางที่ถูก แต่พอลงมือทำเราจะรู้คำตอบว่าใช่หรือไม่ใช่ และพอเราได้คำตอบที่ใช่แล้วก็อย่าได้ชะล่าใจ เพราะอีก 30 ปีมันอาจไม่ใช่แล้วก็ได้” ในนี้มีปัญญาหลายอย่างซ่อนอยู่ แต่สิ่งที่ผมสกัดออกมาคือ อย่าไปกังวลมากว่าคำตอบที่ถูกคืออะไร จนไม่ได้ลงมือทำ เพราะเราไม่มีทางรู้เลย และพอลงมือทำแล้วก็มิควรไปยึดติดกับเส้นทางนี้เท่านั้น จนไม่กล้าเปลี่ยนแปลง ถ้าเรามีความเข้าใจใหม่ เราเปลี่ยนได้ และบางทีชีวิตคือการเปลี่ยนแปลงไปเรื่อยๆ ตามความเข้าใจใหม่ที่เราสะสม รวมถึงโลกที่เปลี่ยนไปด้วย ไม่จำเป็นต้องโทษตัวเองที่เลือกเส้นทางนั้นในตอนนั้น แต่ควรหันไปถามตัวเองว่า ตอนนั้นเลือกแบบนั้นเพราะอะไร แล้วเรียนรู้จากมัน
.
หก, “มองย้อนกลับไปวันนี้ การเข้าป่าของผมอาจดูโง่เขลามาก แต่ตอนนั้นผมเลือกแบบนั้นเพราะอะไรล่ะ เพราะอุดมการณ์ที่งดงาม ความคิดที่อยากให้เห็นสังคมดีขึ้น แม้เป็นการเลือกที่ล้มเหลว แต่ผมได้สัมผัสกับคุณค่าที่งดงามมากของชีวิต นั่นคือ การมีชีวิตโดยคิดถึงคนอื่นมากกว่าตัวเอง และผมไม่เคยได้สัมผัสถึงสิ่งนั้นอีกเลยหลังจากนั้น” ผมประทับใจคำตอบนี้ของพี่เถียรมาก แกเล่าว่า ในป่าเต็มไปด้วยมิตรสหายที่เสียสละ หากมีใครโดนยิงก็มีเพื่อนที่พร้อมกระโดดเอาร่างตัวเองบังกระสุนให้ มันคืออุดมคติที่เกิดขึ้นในวัยหนุ่มสาว ที่แม้เป็นการเลือกที่ล้มเหลว แต่เมื่อมองกลับไปว่าทำไมจึงเลือกแบบนั้น คำตอบที่ได้อาจเป็นสิ่งที่สวยงามที่สุดเรื่องหนึ่งในชีวิต
.
เจ็ด, “ผมไม่ได้ให้ความสำคัญกับเงินในแบบที่มันเข้ามาบงการชีวิตผมได้” พี่เถียรยอมรับว่าทำธุรกิจก็ต้องคิดเรื่องเงิน แต่ต้องไม่ให้มันเป็นสิ่งสำคัญที่สุด มิฉะนั้นเราจะใช้ทุกวิถีทางในการได้มาซึ่งเงิน ทำให้เราละเลยคุณธรรม เช่น โกง เอาเปรียบ บ่อนทำลาย ถ้าได้เงินมาจากการทุจริตย่อมนอนไม่หลับ และผมคิดว่านี่เป็นสิ่งที่น่านับถือที่ได้สัมผัสจากพี่เถียรและลูกๆ ซึ่งแต่งตัวเรียบง่าย ไม่ฟุ้งเฟ้อ “เราต้องเท่าทันเงิน ไม่หลงไปกับกระแส”
.
แปด, “อย่าอยากรวยเร็วเกินไป” เป็นคำแนะนำที่พี่เถียรมอบให้คนหนุ่มสาว “เพราะมันจะทำให้เราสูญเสียคุณค่าบางอย่างได้” ถือเป็นคำสอนที่นับมาปรับใช้ได้มากมาย ถ้าเราเคยทำบางอย่างอย่างมีคุณภาพ พอเราโลภมากขึ้นก็เสี่ยงที่คุณภาพจะด้อยลง หรืออาจไปรับทำสิ่งที่ขัดแย้งจรรยาบรรณของวิชาชีพ รวมถึงตัวเราเองอาจจะเปลี่ยนแปลงตัวตนไปเป็นคนที่แตกต่างจากเดิม
.
เก้า, “ทุกอย่างเป็นเรื่องสมมุติทั้งนั้น” พี่เถียรเล่าว่า เช้าวันหนึ่งระหว่างจะออกมาทำงาน วันนั้นรู้สึกว่าตัวเองไม่มีความสุขเลย จึงทบทวนตัวเองว่า เราก็มีพร้อมทุกอย่างแต่ทำไมไม่มีความสุข จึงตกผลึกว่าความคิดที่ปรุงแต่งทำให้เรื่องราวต่างๆ หนักหนาเกินจำเป็น หลังจากแยกแยะได้ว่าอะไรคือความจริง อะไรคือเรื่องที่ตัวเองขยายมันให้ใหญ่ ใจก็เบาขึ้น; งานหนักคือเรื่องจริง ปัญหาเยอะคือเรื่องจริง แต่ความเหนื่อยใจ ความเครียด เกิดจากสิ่งที่ปรุงต่อ พอถอดรหัสแบบนี้ได้ก็แค่เดินหน้าทำงาน แก้ปัญหา ซึ่งเป็นสิ่งที่ต้องทำ
.
สิบ, “ผมเฉียดตายมาแล้ว ผมจึงไม่กังวล” ในป่าพี่เถียรเคยโดนระเบิด สหายต่างคิดว่าไม่รอด แต่แล้วก็รอดตายมาได้ ด้วยประสบการณ์เฉียดใกล้ความตาย ทำให้วันนี้ปล่อยวาง ไม่กะเกณฑ์ว่าลูกๆ จะต้องมีชีวิตแบบไหน ธุรกิจก็วางแผนอย่างดี เต็มที่ แต่ไม่พะวง และมักคิดเสมอเวลาขึ้นเครื่องบินว่า ความตายจะเกิดขึ้นเมื่อใดก็ได้ สิ่งที่ทำให้ไม่หนักใจอาจเพราะคำตอบนี้ “หลังจากผมไม่อยู่ ทุกอย่างก็ดำเนินไป ทุกคนก็มีชีวิตของเขา” พี่เถียรไม่ได้มีความคิดว่าจะต้องวาดฝันเอาไว้แล้วให้มันดำเนินไปชั่วนิรันดร์ ตรงกันข้าม, เขายกตัวอย่างหลายเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์แล้วบอกว่า “มันคือสัจธรรมนะ มันเป็นวงจร เราไม่สามารถรักษาทุกอย่างไว้ได้ตลอดกาลหรอก มีช่วงรุ่งเรือง มีช่วงร่วงโรย ถ้าเข้าใจเรื่องนี้เราก็ยอมรับความจริงได้”
.
นี่แค่ส่วนหนึ่งเท่านั้น พี่เถียรมักนัดคนหนุ่มสาวในองค์กรมานั่งล้อมลงคุยเพื่อแบ่งปันปัญญาและประสบการณ์ รวมถึงสอนสิ่งต่างๆ ผ่านการประชุมตลอดเวลา “คนเราฟังเรื่องเดิม 10 ครั้ง เข้าใจไม่เท่ากัน” แกเชื่อว่าเรื่องราวที่ลึกซึ้งต้องฟังซ้ำๆ พอประสบการณ์ของเราเพิ่มขึ้น เราจะเข้าใจเรื่องเดิมลึกกว่าเดิม
พอถามถึงความหวังในบ้านเมือง พี่เถียรกลับไปที่เรื่อง ‘เวลา’ โดยบอกว่าทุกอย่างมีเวลาของมัน สิ่งต่างๆ ล้วนเคลื่อนหมุนเปลี่ยนผัน สังคมก็เปลี่ยนแปลงตลอด หากมันไม่ดีขึ้นวันนี้ วันหนึ่งก็จะดีขึ้น และถ้าวันที่เราฝันว่ามันควรจะต้องดีขึ้นแล้วยังไม่ดีขึ้นก็ไม่เป็นไร เราก็ก้มหน้าก้มตาทำในสิ่งที่เราคิดว่ามันถูกต้อง ดีงาม และควรทำ ทำสิ่งเหล่านี้ต่อไป อดทน รอคอย เรียนรู้ ไปตลอดทาง
“ถึงที่สุดแล้ว ผมเชื่อว่าชีวิตคือกระบวนการเรียนรู้”
…
ผมฟังคำตอบทั้งหมดที่ราวกับกลั่น ‘คัมภีร์ชีวิต’ ออกมาจากประสบการณ์ 72 ปีบนโลกใบนี้ ผมเชื่อว่าคนหนึ่งคนจะเข้าใจความจริงของโลกและชีวิตแล้วเล่าออกมาด้วยภาษาธรรมดาแต่ลึกซึ้งเช่นนี้ได้ ต้องมีประสบการณ์รอบด้านอย่างโชกโชน ทำให้ท่านมองเรื่องต่างๆ ได้หลากแง่มุม
“มันเป็นเรื่องธรรมดาทั้งนั้นนะ อย่าไปทำให้มันวิเศษ” พี่เถียรพูดถึงหลายอย่าง ไม่ว่าวิธีทำธุรกิจ การดำเนินชีวิต แง่คิดและปัญญา
สูงสุดสู่สามัญ
และเป็นสามัญที่ซ่อนความสูงสุดเอาไว้อย่างแยบคายจริงๆ
ผมรู้สึกเหมือนได้นั่งคุยอยู่กับมังกร
ที่ปรากฏกายในเสื้อยืดคอกลม กางเกงยีน รองเท้าผ้าใบ
ขอบคุณข้อมูล #นิ้วกลมบันทึก
